عزت نفس چیست؟ به زبان ساده با مثال‌های واقعی

«خودت را باور داشته باش. تو توانایی‌های برتری داری.» این‌ها جملاتی هستند که ممکن است انگیزه‌ای کوتاه در افراد ایجاد کنند. این قبیل جملات دقیقاً روی چه چیزی تمرکز دارند؟ عزت نفس! به دور از درست یا غلط بودن این حرف‌ها، هدف از بیان آن‌ها اهمیت زیادی دارد؛ اینکه هر کدام از این جملات سعی دارند اهمیت عزت نفس و ویژگی‌های آن را نشان دهند. اساساً عزت نفس چیست و چرا این‌قدر روی آن مانور داده می‌شود؟ در ادامه به بررسی این موضوع مهم می‌پردازیم.

بسیاری از شکست‌ها، در جا زدن‌ها و تحمل رفتارهای نامناسب دیگران، ریشه در نبخشیدن خود و نادیده گرفتن این ارزش درونی دارد. سنگ بنای تمام موفقیت‌ها و آرامش‌های پایدار، از همین نقطه یعنی پذیرش خود واقعی شروع می‌شود.

منظور از عزت نفس چیست؟ (تعریف به زبان ساده)

برای اینکه کلمه عزت نفس را تعریف کنید، نیازی به کتاب‌های سنگین روان‌شناسی نیست. اگر بخواهیم بگوییم منظور از عزت نفس چیست، باید به احساس درونی و ارزشی که برای خود قائل هستیم اشاره کنیم. عزت نفس یعنی فرد در اعماق قلبش چقدر خودش را دوست‌داشتنی، محترم و کافی می‌داند؛ حتی زمانی که اشتباهی از او سر می‌زند یا شکست می‌خورد.

برای درک بهتر، بیایید بررسی کنیم که عزت نفس یعنی چه با مثال تا موضوع کاملاً روشن شود:

• مثال اول: کسی که عزت نفس دارد، اگر در یک جمع نظرش با بقیه متفاوت باشد، بدون ترس از قضاوت شدن، حرفش را محترمانه می‌زند. او خودش و نظرش را بی‌ارزش‌تر از دیگران نمی‌داند.
• مثال دوم: وقتی این فرد در کار یا تحصیل اشتباهی می‌کند، خودش را تحقیر نمی‌کند و روزها به سرزنش خود ادامه نمی‌دهد؛ بلکه اشتباه را می‌پذیرد و برای جبران آن تلاش می‌کند.

پس در پاسخ به این سوال که عزت نفس چیست، می‌توان گفت: «عزت نفس یعنی داشتن یک رابطه خوب و صمیمی با خود، بدون توجه به اینکه دیگران چقدر ما را تایید می‌کنند.»

از این موارد که بگذریم، نکته امیدوارکننده در مورد عزت نفس، ثابت نبودن آن است. به این معنی که اگر عزت نفس فردی پایین باشد، می‌تواند آن را بهبود ببخشد. به این ترتیب می‌توان گفت عزت نفس تا حدود زیادی قابل اندازه‌گیری است.

فرق عزت نفس با اعتماد به نفس چیست؟

گاها افراد زیادی واژه اعتماد به نفس را با عزت نفس اشتباه میگیرند و فکر می کنند هر دوی این ها یک مفهوم را درند. حتما پیشنهاد می کنم برای اینکه تفاوت میان عزت نفس و اعتماد به نفس را کامل درک کنید مقاله تفاوت عزت نفس و اعتماد به نفس را مطالعه کنید! البته در ادامه به طور خلاصه این تقاوت را بیان می‌کنیم.

• اعتماد به نفس یعنی مهارت داشتن در یک کار: مثلاً فردی ممکن است راننده بسیار خوبی باشد، در جمع خیلی راحت صحبت کند یا یک طراح سایت حرفه‌ای باشد. این فرد در این کارها اعتماد به نفس بالا دارد.
• عزت نفس یعنی احساس ارزشمندی درونی: حالا فرض کنید همین راننده یا طراح حرفه‌ای، در تنهایی خودش فکر می‌کند آدم دوست‌داشتنی‌ای نیست و مدام خودش را با بقیه مقایسه می‌کند. این آدم با وجود داشتن اعتماد به نفس بالا، عزت نفس پایینی دارد.

در واقع اعتماد به نفس به «توانایی انجام کارها» مربوط می‌شود، اما عزت نفس یعنی چه؟ یعنی «احساسی که نسبت به ارزش وجودی خودمان داریم».

چه کسانی عزت نفس بالایی دارند؟

شناخت رفتارهای این افراد کمک می‌کند تا بتوان الگوهای آن‌ها را در زندگی پیاده کرد. در پاسخ به این سوال که چه کسانی عزت نفس بالایی دارند، می‌توان به رفتارهای زیر اشاره کرد:

• آن‌ها خیلی راحت و بدون احساس گناه، به خواسته‌های نامعقول دیگران «نه» می‌گویند.
• خودشان را با کسی مقایسه نمی‌کنند و می‌دانند هر انسان مسیر زندگی خودش را دارد.
• نیازها و احساسات خود را پنهان نمی‌کنند و خیلی راحت درباره آن‌ها صحبت می‌کنند.
• نه خودشان را بالاتر از بقیه می‌بینند و نه پایین‌تر؛ بلکه همه را برابر می‌دانند.

چه چیزهایی عزت نفس ما را کم می‌کند؟

همانطور که اشاره کردیم، عزت نفس ثابت و پایدار نیست. به این معنی که ممکن است به مرور زمان کاهش یا افزایش پیدا کند. معمولا وقتی عزت نفس کاهش می‌یابد، مشکلات و دردسرها هم آغاز می‌شوند. اساسا با کاهش عزت نفس، تازه پی به مفهوم آن می‌بریم. عوامل تاثیرگذار روی عزت نفس برای هر فردی متفاوت از دیگری است. عزت نفس ممکن است به مرور زمان و یا ناگهانی دچار تغییر شود. به هر حال برخی عوامل ممکن است باعث کاهش عزت نفس شوند که عبارتند از:

• تجربه تعصب و تبعیض، از جمله نژادپرستی
• مورد آزار و اذیت قرار گرفتن
• وجود مشکلات در محل تحصیل یا کار
• اخراج یا استعفا از شغل
• مشکل در یافتن شغل مناسب
• وجود مشکلات روحی یا جسمی
• طلاق یا مشکلات عاطفی
• تحمل فشار زیاد برای برآورده کردن انتظارات
• نگرانی بیش از حد در مورد وضعیت ظاهری

این عوامل تنها بخشی از عوامل کاهش عزت نفس را شامل می‌شوند. اینکه دلیل اصلی کاهش عزت نفس چیست، کاملا بستگی به خودتان دارد. اگر دچار عزت نفس پایین هستید، احتمالا احساس می‌کنید که تغییر دشوار خواهد بود، اما به هیچ وجه اینطور نیست. شاید ابتدای راه تغییر کمی دشوار به نظر برسد. به هر حال راه‌های زیادی برای افزایش عزت نفس با توجه به شرایط هر فرد وجود دارد. البته اگر اهل مطالعه باشید، ما در این مقاله (بهترین کتاب های عزت نفس) کتاب‌های در مورد عزت نفس را معرفی کردیم

چطور این عزت نفس را در خود تقویت کنیم؟

برای افزایش یا تقویت عزت نفس، راهکارهای علمی زیادی وجود دارد. به هر حال شما می‌توانید با درک شرایط، عزت نفس خود را بهبود ببخشید. برای اینکه عزت نفس خود را افزایش دهید، باید مواردی را رعایت کنید. البته کمک گرفتن از یک مشاور یا روانشناس باتجربه و دلسوز و همچنین دوره مناسب عزت نفس، کمک زیادی در این راه به شما می‌کند. تکرار برخی جملات تاکیدی مثبت هم می‌تواند روی روند بهبودی عزت نفس تاثیرگذار باشد( پیشنهاد می شود مقاله مثبت اندیشی در زندگی را مطالعه کنید). به یاد داشته باشید که عزت نفس پایین، باعث افزایش اضطراب و افسردگی هم می‌شود. این موضوع از لحاظ روانی و فیزیکی هم روی شما تاثیرگذار خواهد بود. برای یادگیری مسیر عزت نفس حتما صفحه آموزش عزت نفس را ببینید. البته یک میانبر هم داریم: دوره جامع عزت نفس

سلامت عزت نفس در روانشناسی

همانطور که اشاره کردیم، عزت نفس ممکن است روی دیگری هم داشته باشد. در صورتی که عزت نفس بیش از حد و افراطی داشته باشید، عزت نفس شما سالم نیست. از نظر روانشناسی، شما در صورتی عزت نفس سالمی دارید که:
• اگر تمایل به انجام کاری ندارید، خیلی راحت نه می‌گویید.
• نگرش واقع‌بینانه، اما مثبتی به زندگی دارید.
• از تمرکز بر تجربیات منفی گذشته پرهیز می‌کنید.
• نیازهای خود را خیلی راحت مطرح می‌کنید.
• خود را برتر یا پایین‌تر از دیگران نمی‌بینید.
• نقاط ضعف و قوت خود را درک و آنها را می‌پذیرید.

به هر حال داشتن عزت نفس سالم به شما در رسیدن به اهداف کلی زندگی کمک زیادی می‌کند. مهم‌ترین تاثیر سالم بودن عزت نفس چیست؟ وقتی عزت نفس سالمی دارید، حد و مرزهای مشخصی برای رابطه خود تعیین می‌کنید. همین موضوع باعث می‌شود رابطه مناسب و سالمی هم با دیگران داشته باشید. پیشنهاد می‌شود مقاله تفاوت عزت نفس و غرور را بخوانید

ریشه عزت نفس از کجاست؟

برای اینکه بدانیم ریشه این حس از کجا می‌آید، دانشمندان زیادی تحقیق کرده‌اند. یکی از معروف‌ترین آن‌ها شخصی به نام «آبراهام مزلو» است. او می‌گوید تمام انسان‌ها برای رشد کردن و رسیدن به موفقیت‌های بزرگ، به این حس نیاز دارند. از نظر او، این ویژگی دو منبع اصلی دارد: اول احترامی که خودمان به خودمان می‌گذاریم و دوم، تشویق و احترامی که از سمت دیگران دریافت می‌کنیم. وقتی این دو نیاز برآورده شود، انسان می‌تواند استعدادهای واقعی خودش را نشان دهد.

البته یک کلمه دیگر هم به نام «خودکارآمدی» وجود دارد که نباید با این موضوع اشتباه گرفته شود؛ خودکارآمدی یعنی اینکه فرد چقدر به توانایی خودش برای انجام دادن یک کار مشخص (مثل یادگیری یک نرم‌افزار یا رانندگی) ایمان دارد.

ریشه عزت نفس از کجاست؟

برای اینکه بدانیم ریشه این حس از کجا می‌آید، دانشمندان زیادی تحقیق کرده‌اند. یکی از معروف‌ترین آن‌ها شخصی به نام «آبراهام مزلو» است. او می‌گوید تمام انسان‌ها برای رشد کردن و رسیدن به موفقیت‌های بزرگ، به این حس نیاز دارند. از نظر او، این ویژگی دو منبع اصلی دارد: اول احترامی که خودمان به خودمان می‌گذاریم و دوم، تشویق و احترامی که از سمت دیگران دریافت می‌کنیم. وقتی این دو نیاز برآورده شود، انسان می‌تواند استعدادهای واقعی خودش را نشان دهد.

البته یک کلمه دیگر هم به نام «خودکارآمدی» وجود دارد که نباید با این موضوع اشتباه گرفته شود؛ خودکارآمدی یعنی اینکه فرد چقدر به توانایی خودش برای انجام دادن یک کار مشخص (مثل یادگیری یک نرم‌افزار یا رانندگی) ایمان دارد.

جایگاه احترام در هرم نیازهای انسان

همان‌طور که گفته شد، روان‌شناسی به نام مزلو، نیازهای انسان را مثل یک پله یا هرم ۵ طبقه تعریف کرده است. در این طبقه‌بندی، پایین‌ترین پله مربوط به نیازهای اولیه مثل غذا و مسکن است و بالاترین پله به موفقیت نهایی انسان مربوط می‌شود. اگر به پله چهارم این هرم نگاه کنیم، به موضوع «احترام و ارزش» می‌رسیم.

این دانشمند معتقد بود انسان‌ها تا زمانی که حس نکنند از سمت جامعه و اطرافیانشان دیده می‌شوند و به آن‌ها اهمیت داده می‌شود، نمی‌توانند با تمام وجود رشد کنند. به زبان ساده، انسان برای اینکه احساس ارزشمندی کند، هم نیاز دارد خودش را دوست داشته باشد و هم نیاز دارد در محیطی زندگی کند که به او و توانایی‌هایش احترام می‌گذارند.

سلامت عزت نفس در روانشناسی

همانطور که اشاره کردیم، عزت نفس ممکن است روی دیگری هم داشته باشد. در صورتی که عزت نفس بیش از حد و افراطی داشته باشید، عزت نفس شما سالم نیست. از نظر روانشناسی، شما در صورتی عزت نفس سالمی دارید که:
• اگر تمایل به انجام کاری ندارید، خیلی راحت نه می‌گویید.
• نگرش واقع‌بینانه، اما مثبتی به زندگی دارید.
• از تمرکز بر تجربیات منفی گذشته پرهیز می‌کنید.
• نیازهای خود را خیلی راحت مطرح می‌کنید.
• خود را برتر یا پایین‌تر از دیگران نمی‌بینید.
• نقاط ضعف و قوت خود را درک و آنها را می‌پذیرید.

به هر حال داشتن عزت نفس سالم به شما در رسیدن به اهداف کلی زندگی کمک زیادی می‌کند. مهم‌ترین تاثیر سالم بودن عزت نفس چیست؟ وقتی عزت نفس سالمی دارید، حد و مرزهای مشخصی برای رابطه خود تعیین می‌کنید. همین موضوع باعث می‌شود رابطه مناسب و سالمی هم با دیگران داشته باشید.

جایگاه عزت نفس در سلسه مراتب نیازهای مزلو

یکی از معروف‌ترین طبقه‌بندی‌ها در مورد نیازهای انسان، سلسله مراتب نیازهای آبراهام مزلو است. این سلسله مراتب نیازها دارای 5 سطح است که کف آن به نیازهای بنیادی و سقف هرم به خودشکوفایی تعلق دارد. اگر به سطح 4 این سلسله مراتب دقت کنید، متوجه وجود عنصر احترام خواهید شد. این طبقه از نیازهای مزلو به ویژگی‌های عزت نفس مرتبط است. نیازهای عزت نفس از نظر مزلو بر احترام، به رسمیت شناختن، اعتبار و موقعیت متمرکز است.
در سلسله مراتب نیازها، تفکر مزلو در مورد عزت نفس چیست؟ مزلو معتقد بود که عزتی که دیگران اعطا می‌کنند اهمیت زیادی در رشد انسان دارد. او توضیح می‌دهد که انسان برای رسیدن به خودشکوفایی، به احترام از سوی دیگران نیاز دارد. به این ترتیب نیاز انسان به خودشکوفایی برطرف خواهد شد.

10 واقعیت باورنکردنی در مورد عزت نفس!

شاید کمی سخت باشد که تمرکز خود را حول محور عزت نفس بگذارید. حقایق زیادی در خصوص عزت نفس وجود دارند که احتمالا از کنار آنها به سادگی عبور کرده‌اید. در ادامه برخی از یافته‌های مرتبط با عزت نفس را مرور خواهیم کرد:
• پسران نوجوانی که عزت نفس بالایی دارند، برای برقراری رابطه جنسی تمایل بیشتری نشان می‌دهند.
• دختران نوجوانی که عزت نفس بالایی دارند، رابطه جنسی را به تاخیر می‌اندازند.
• دخترانی که عزت نفس بالایی دارند، نسبت به پسران بیشتر برای کاهش وزن تلاش می‌کنند.
• عزت نفس پایین، رابطه معنی‌داری با افزایش ترک تحصیل، خودکشی، خشونت، بارداری و … دارد.
• نزدیک به 70 درصد دختران نوجوان از عزت نفس پایین رنج می‌برند!
• تاثیرگذارترین مورد بین دختران در مورد عزت نفس به وزن و وضعیت ظاهری مربوط می‌شود.
• بسیاری از زنان در سن جوانی به دلیل عزت نفس پایین از خوردن غذا هراس دارند.
• بیشتر دختران نوجوان فوبیای چاق شدن دارند!
• فقر، فقدان پدر یا مادر و محیط زندگی تاثیر به‌سزایی در میزان عزت نفس دارند.
• تنها 2 درصد از خانم‌ها اعتقاد دارند که زیبا هستند!

به هر حال واقعیت‌ها همیشه تلخ هستند، اما باید آنها را به هر شکلی پذیرفت. راه بهبود عزت نفس فرار از واقعیت نیست. پس اولین قدم در بهبود عزت نفس چیست؟ پذیرش این موضوع که عزت نفس پایینی داریم. وقتی این موضوع را پذیرفتید، نوبت به راهکارهای دیگر می‌رسد که در مقالات بعدی حتما در مورد افزایش عزت نفس صحبت می کنیم؛ در غیر این صورت بهبودی حاصل نخواهد شد.